İnsanlar arası davranışlarda normal ve standart olan, mukabele sanatıdır. İyilik yaparsın iyilik bulursun; kötülük yaparsın kötülük bulursun. Dolayısıyla değer verdikçe değer görmen gerekir. Durum bu kadar berrak ve açıktır. Ancak günümüzde tablo bunun tam tersidir.
Mesela yöneticiysen, değer verdikçe seni suistimal eden çalışanların sayısı artar. Çalışansan, amirin sana daha çok iş verir. Değer verdikçe değersizleşirsin. Aynı kademede isen, güç dengeleri değil, güç kavgası ortaya çıkar.
Mesela sen başkalarının yanında o'na “sayın” dersin, o sana “bey” der. Birebir olduğunuzda ise saygı ifadeleri havada uçuşur. (Aklınıza mutlaka birileri gelmiştir veya bu siz de olabilirsiniz)
Benim bu konuda tecrübe ettiğim ve gözlemlediğim şey şudur: Değer verdiğin kişiler sana karşılık vermiyorsa, büyük ihtimalle (bilinçli veya bilinçsiz) makyavelist bir zihniyete sahiptirler.
Sanırım bu felsefe, günümüz toplumunda – özellikle rekabetin yoğun olduğu ortamlarda – giderek normalleşiyor. Peki nedir bu makyavelist düşünce? İnsanlar arasındaki ilişkiyi güç ve menfaat odaklarına indirgeyen; konum ve mevkiyi kaybetmemek adına gayriahlaki şeyleri dahi yapabilen, yalan, iftira ve benzeri her şeyi doğru ve mübah gören bir siyasi düşünce tarzıdır.
Örnek vermek gerekirse; “Amaç için araç her zaman meşrudur” anlayışı buna örnektir. Araç haram veya gayriahlaki bir şey olsa dahi, her zaman meşru kabul edilebilir. Çünkü hedef; görünür olmak, üst konuma çıkmak, seni geçmek ve “ben buyum” demektir.
Değer verdikçe değer görmek, günümüz şartlarında zannımca artık karşılığı olan bir olgu değil. Değersizleşip kolayca kıymetsiz oluyorsun. İkili ilişkiler Güç ve menfaat odaklı olduğu için Nezaket, bir zayıflık göstergesi oluyor. Ayağa kalkarsın, yol verirsin; o yemeğe başlamadan sen de başlamazsın fakat bütün bunlar, insanların gözünde birer acziyet göstergesine dönüşür.
Elbette herkes böyle değil; hâlâ karşılıklı saygı ve nezaketle yürütülen güzel ilişkiler de var. Ama maalesef çoğunluk eğilim ters yönde.
Sözü fazla uzatmadan, makyavelist bir zihniyete evrilmiş Müslüman idrakine karşı, Hz. Ömer’e (r.a) Peygamber Efendimizin (s.a.v.) söylemiş olduğu o meşhur sözü hatırlatarak yazımızı bitirmek istiyorum:
“Ey Ömer! İstemez misin dünya onların, ahiret bizim olsun?”
#Değer
#Makyavelli
#Değersiz
