Engelli bireylerin ulaşım hakkını doğrudan etkileyen ÖTV istisnalı araç alımı konusunda devrim niteliğinde (ve tartışmalı) değişiklikler kapıda. Hazine ve Maliye Bakanlığı kontrolünde olan sürecin, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na devredilmesi için hazırlıklarda son aşamaya gelindiği belirtiliyor.
ÖTV Muafiyeti "Hak" Olmaktan Çıkıyor mu?
Yeni düzenlemenin en dikkat çekici noktası, ÖTV muafiyetinin evrensel bir "hak" olmaktan çıkarılıp, bir "sosyal yardım" kalemine dönüştürülmesi ihtimali. Eğer bu adım atılırsa, araç alım süreçlerinde artık sadece engel oranı yeterli olmayacak.
Yeni Kriterler Neler Olacak?
Düzenlemenin hayata geçmesi durumunda, araç alımı için şu şartların aranması gündemde:
-
Gelir Kriteri: Hane halkı gelirinin belirli bir sınırın altında olması.
-
Bakıma Muhtaçlık Durumu: Bireyin fiziksel veya zihinsel olarak araç kullanımına/ihtiyacına dair idari değerlendirme.
-
Hane Durumu: Yaşanan hanedeki kişi sayısı ve ekonomik şartlar.
Bu kriterler, her engelli bireyin eşit şekilde bu haktan yararlanmasının önüne geçebilir ve "ihtiyaç sahibi" tanımını tartışmaya açabilir.
Uzman Görüşü: "Suistimalin Bedeli Engelliye Ödetilemez"
Engelli Hakları Uzmanı Ayşe Sarı, 2024 Haziran ayından bu yana yapılan yasal düzenlemelerin engellilerin kazanılmış haklarını daralttığını vurguluyor. Sarı’ya göre, ÖTV muafiyetinin suistimal edildiği gerekçesiyle kısıtlanması bir hak ihlali.
"Suistimali önlemek devletin görevidir; ancak bunun bedeli engelli bireylerin bağımsız yaşam hakkı kısıtlanarak ödetilemez."
10 Yıl Kuralı ve %40 Yerlilik Şartı Çıkmazı
24 Aralık 2024'te yasalaşan 10 yıl boyunca aracı satamama kuralı ve %40 yerlilik şartı, özellikle bedensel engellilerin ihtiyaç duyduğu özel donanımlı araçlara ulaşmasını fiilen imkansız hale getirmiş durumda. Kamuoyu şimdi TBMM'deki Engellilerin Sorunlarını Araştırma Komisyonu'nun raporuna kilitlenmiş durumda.
Olası Düzenleme Neleri Değiştirecek?
Eğer taslak yasalaşırsa, engelli bireyleri şu riskler bekliyor:
-
Daraltılmış Engel Grupları: Muafiyetin sadece belirli engel gruplarına hasredilmesi.
-
Sınırlı Araç Tipi: Motor hacmi ve araç tipinde daha katı sınırlamalar.
-
Kullanım Kısıtlamaları: Aracı kimlerin kullanabileceğine dair daha dar bir çerçeve.
Hak savunucuları, bu değişikliğin engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını ve ulaşım özgürlüğünü ciddi şekilde zedeleyeceği konusunda uyarıyor.