Türkiye, coğrafi konumu gereği depremden orman yangınına, selden çığa kadar pek çok afet riskiyle karşı karşıya. Son yıllarda iklim değişikliği ve çevresel faktörlerle artan afet sayıları, can ve mal kayıplarını minimize edecek yeni stratejileri zorunlu kılıyor. AFAD koordinesindeki afet yönetim sisteminin, yerel ve mevsimsel dinamiklere göre güncellenmesi stratejik bir öncelik olarak değerlendiriliyor.
Afet Yönetiminde Altın Kural: Afet Öncesi Hazırlık
Afetle mücadelenin en kritik evresi, henüz olay yaşanmadan atılan adımlardır. Şener Mengene’ye göre, afet bilinci anaokulundan itibaren toplumun her kesimine aşılanmalı. Sadece kamu kurumları değil; konutlar, okullar ve sanayi tesisleri de kendi "Afet Müdahale Planlarını" hazırlamalıdır.
Kritik Eksiklik: BAP ve MAP Modelleri
Türkiye’de halihazırda uygulanan TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı) ve İRAP (İl Risk Azaltma Planı) hayati öneme sahip olsa da, 6 Şubat depremleri bölgesel koordinasyonun önemini bir kez daha gösterdi. Uzmanlar şu iki yeni plan türüne dikkat çekiyor:
-
Bölgesel Afet Planı (BAP): Birden fazla ili etkileyen büyük ölçekli afetlerde lojistik ve müdahale karmaşasını önlemek için bölgesel çalışma grupları kurulmalıdır.
-
Mevsimsel Afet Planı (MAP): Özellikle yaz aylarında Ege ve Akdeniz’de yoğunlaşan orman yangınlarına karşı dönemsel ve kalıcı stratejiler geliştirilmelidir.
Afet Anında ve Sonrasında "İlk 72 Saat"
Afet anında paniği önlemenin tek yolu, daha önce yapılmış olan tatbikatlar ve hazırlıklardır. Deprem anında "Çök-Kapan-Tutun" yöntemiyle yaşam üçgeni oluşturmak bireysel güvenliğin anahtarıdır.
Afet sonrası süreçte ise profesyonel ekipler ulaşana kadar geçen "Altın 72 Saat" hayati önem taşır. Bu süreçte bireylerin kendi hazırladıkları afet çantaları ve acil durum dolaplarıyla yaşamlarını idame ettirmeleri gerekmektedir.
Bölgesel Riskler ve Çözüm Önerileri
Türkiye’nin her bölgesinin afet karakteristiği farklılık göstermektedir:
-
Karadeniz: Heyelan ve sel baskınları için drenaj ve yerleşim düzenlemeleri.
-
Doğu Anadolu: Çığ felaketlerine karşı erken uyarı sistemleri.
-
İç Anadolu: Kuraklık ve su yönetimi planları.
-
Marmara: Sanayinin güvenli bölgelere kaydırılması ve fay hatlarındaki yapıların tahliyesi.
Stratejik Sonuç ve Eylem Planı
-
Eğitim: Afet bilinci ömür boyu sürecek bir müfredat haline getirilmelidir.
-
Caydırıcılık: Orman yangınlarına sebep olanlara karşı ağır ve caydırıcı yasal düzenlemeler yapılmalıdır.
-
Ekonomik Güvenlik: Marmara Bölgesi’ndeki sanayi yoğunluğu, olası bir İstanbul depremine karşı Anadolu’nun güvenli bölgelerine dezentralize edilmelidir.
-
Denetim: Her binada afet dolabı, yangın tüpü ve güncel afet ekipleri listesi bulunması zorunlu hale getirilmelidir.
Şener Mengene
Afet Acil Durum Uzmanı – Araştırmacı-Yazar
Strateji Enstitüsü | Stratejik Araştırmalar Merkezi