Çalışıyoruz Ama Yaşayamıyoruz: 08.00'den 00.00'a Uzayan Mesailer

Yazan: Celil Kaplanoğlu

Sabah saat 08.00'de iş başı yapan bir çalışan, akşam 20.00'de çıkması gerekirken bazen gece 00.00'a kadar çalışmak zorunda kalıyor.

Peki bu insanın ailesi yok mu? Dinlenmeye, çocuğuyla vakit geçirmeye, kendine zaman ayırmaya hakkı yok mu?

İtiraz edene de "İşine gelmiyorsa kapı orada" deniyor. Bazen de "Bana muhtaçsın" anlayışıyla çalışan üzerinde baskı kuruluyor.

Peki insan emeği bu kadar değersiz mi?

Sayıştay raporları düşündürücü bir tablo ortaya koyuyor

Ben bu yazıyı yalnızca kişisel düşüncelerimi dile getirmek için yazmıyorum. Sayıştay'ın 2025 yılı belediye denetim raporlarına ilişkin açıklanan bulgulara baktığımızda karşımıza ciddi bir tablo çıkıyor.

37 belediye ve bağlı idarede yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırının aşıldığı bildiriliyor.

İSKİ'de 943 personelin, ESHOT'ta ise 2.897 personelin bu sınırı aştığı belirtiliyor. İzmir Urla Belediyesi'nde bir işçinin yıllık fazla çalışma süresinin 1.758 saate kadar çıktığı tespit ediliyor. Zonguldak Belediyesi'nde de iki personelin 1.300 saatin üzerinde fazla mesai yaptığı aktarılıyor.

Bu rakamlar yalnızca istatistik değil. Her rakamın arkasında bir insan, bir aile ve harcanan bir ömür var.

Üstelik fazla mesai ücretinin ödenmiş olması, yıllık yasal sınırın aşılmasını kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmiyor.

Kanun ne diyor, uygulamada ne yaşanıyor?

4857 sayılı İş Kanunu'na göre genel haftalık çalışma süresi 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendirilir.

Kanun ve ilgili yönetmelikler açık hükümler içeriyor:

- Yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez.
- Günlük çalışma süresi genel kural olarak 11 saati aşamaz.
- Gece çalışması genel olarak 7,5 saati geçemez. Kanunda belirtilen bazı sektörlerde yazılı onayla istisnalar vardır.
- Fazla çalışma için işçinin onayı alınmalıdır.
- Fazla çalışma ücreti, normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılmasıyla hesaplanır.

Burada önemli bir ayrıntı daha var: İşçinin yemek ve dinlenme molaları çalışma süresinden sayılmaz. Ancak bu molalar, günlük çalışma sınırlarının aşılmasına gerekçe oluşturamaz.

Peki bütün bu haklar kâğıt üzerinde mi kalacak?

Türkiye'de çalışma süreleri Avrupa ortalamasının üzerinde

Eurostat'ın 2025 verilerine göre Türkiye'de çalışanların ana işlerinde haftalık fiilî çalışma süresi ortalama 42,4 saat. Avrupa Birliği ortalaması ise 35,9 saat.

Bu veriler tam zamanlı ve yarı zamanlı çalışanları birlikte kapsıyor. Dolayısıyla her çalışanın aynı süreyi çalıştığı anlamına gelmiyor. Ancak Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki çalışma süresi farkını ortaya koyuyor.

İnsanın kendisine, ailesine ve sosyal hayatına ayıracağı zaman neden bu kadar sınırlı olsun?

İşçinin emeği var, peki hayatı nerede?

Bir çalışan sabah 08.00'de işe başlayıp gece 00.00'da evine dönüyorsa burada yalnızca çalışma saatlerini değil, insan hayatını da konuşmamız gerekiyor.

Çocuklarını göremeyen babalar, ailesine vakit ayıramayan anneler, yorgunluktan kendisine bile zaman ayıramayan insanlar var.

İşçinin emeğinden yararlanmak başka, onun bütün hayatını iş yerine mahkûm etmek başkadır.

Elbette her iş yerinin kendine özgü şartları, yoğun dönemleri ve hizmet ihtiyaçları olabilir. Ancak hiçbir gerekçe işçinin insan olduğunu unutturamaz.

Bir çağrım var!

İşverenlere, yöneticilere ve yetkililere soruyorum:

Çalışanların günlük mesai kayıtları düzenli tutuluyor mu? Fazla mesai ücretleri doğru hesaplanıp ödeniyor mu? Yıllık 270 saatlik sınır korunuyor mu? İşçilerin dinlenme ve aile hayatına saygı gösteriliyor mu?

İşçinin hakkını korumak yalnızca ücretini ödemekten ibaret değildir. Onun sağlığını, huzurunu, ailesini ve yaşam hakkını da korumak gerekir.

Çünkü bir insanın emeği kadar hayatı da değerlidir.

İnsanlar yalnızca çalışmak için yaşamıyor. Yaşamak için çalışıyor.

Celil Kaplanoğlu