Celil Kaplanoğlu'nun Kaleminden

Bir ülkede hayatın nasıl gittiğini anlamak için yalnızca açıklanan ekonomik verilere bakmak yeterli midir? Yoksa sokaklara, pazarlara, marketlere, iş yerlerine ve insanların yüzlerine de bakmak mı gerekir?

Bugün toplumun farklı kesimlerinde ortak bir sorun var: Geçim mücadelesi.

Sabah erkenden evinden çıkan bir çalışan, gün boyunca emeğini ortaya koyuyor. Akşam eve döndüğünde ise kazandığı paranın ne kadarının temel ihtiyaçlara yeteceğini hesaplıyor. Bir tarafta kira, diğer tarafta elektrik, su, doğal gaz ve mutfak masrafları… İnsanlar artık yalnızca yaşamıyor, aynı zamanda her gün yeni bir hesap yapıyor.

Peki, insanın bütün hayatı hesap yaparak mı geçmeli?

Bir market alışverişi bile artık düşünülerek yapılıyor

Eskiden insanlar markete veya pazara gittiklerinde ihtiyaçlarını alıp evlerine dönerdi. Bugün ise birçok kişi alışveriş arabasına koyduğu ürünleri tekrar tekrar kontrol ediyor. Fiyat karşılaştırıyor, bazı ürünleri rafta bırakıyor ve bütçesine göre hareket etmek zorunda kalıyor.

Bir anne çocuğunun istediği bir ürünü alamadığında üzülüyor. Bir baba ailesinin ihtiyaçlarını eksiksiz karşılayamadığında kendisini çaresiz hissedebiliyor.

Bunlar yalnızca ekonomik istatistikler değildir. Bunlar insanların günlük hayatında karşılık bulan gerçeklerdir.

Bir toplumda temel ihtiyaçlara ulaşmak zorlaşıyorsa burada herkesin durup düşünmesi gerekir.

Çalışmak yetiyor mu, yoksa insanlar yalnızca hayatta kalmaya mı çalışıyor?

Bugün birçok insanın en büyük beklentisi zengin olmak değil, ay sonunu borçlanmadan getirebilmek.

Sabah işe giden, akşam eve dönen, ailesine zaman ayırmak isteyen insanlar var. Ancak ekonomik koşullar nedeniyle ikinci bir iş arayan, hafta sonu da çalışmak zorunda kalan, dinlenmeye fırsat bulamayan insanlar da az değil.

İnsan yalnızca çalışmak için mi yaşamalı?

Bir çalışanın emeğinin karşılığını alması, ailesiyle vakit geçirebilmesi, sosyal hayatını sürdürebilmesi ve geleceğe güvenle bakabilmesi gerekir.

Çünkü hayat yalnızca faturaları ödemekten ibaret değildir.

Emekliler yıllarca çalıştı, şimdi nasıl yaşayacaklarını düşünüyor

Bir başka önemli mesele de emeklilerin yaşam mücadelesi.

Yıllarca çalışan, ülkesine ve toplumuna emek veren insanlar bugün temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için hesap yapmak zorunda kalabiliyor.

Emeklilik, insanın hayatının geri kalanında biraz olsun rahat nefes alabileceği bir dönem olmalıdır. Ancak geçim sıkıntısı yaşayan bir emekli için emeklilik hayal edilen huzurdan uzaklaşabiliyor.

Bir emekli pazara gittiğinde fiyatlara bakıp bazı ihtiyaçlarından vazgeçiyorsa, burada yalnızca ekonomik değil, sosyal bir mesele de vardır.

İnsanlar yaşlandıklarında daha fazla güvenceye ihtiyaç duyar. Çocuklarından para istemek zorunda kalmadan, kimseye yük olduğunu düşünmeden yaşamak ister.

Bu bir ayrıcalık değil, insanca yaşam beklentisidir.

Gençler neden gelecekten bu kadar endişeli?

Geleceğimiz dediğimiz gençler bugün hangi hayallerin peşinden koşabiliyor?

Eğitimini tamamlayan, iş bulmak isteyen, kendi evini kurmayı düşünen gençler var. Ancak işsizlik, barınma maliyetleri ve ekonomik belirsizlikler birçok gencin planlarını ertelemesine neden olabiliyor.

Bir genç çalışmasına rağmen bağımsız bir hayat kuramıyorsa, evlilik düşüncesini sürekli erteliyorsa, geleceğe ilişkin planlarını ekonomik nedenlerle değiştirmek zorunda kalıyorsa bunun üzerinde durulmalıdır.

Gençlere sürekli geleceğin onların olduğu söyleniyor. Peki, o geleceği kurabilmeleri için hangi imkânlar sunuluyor?

Onlara yalnızca sabretmelerini söylemek yeterli mi?

Aile yapısı da ekonomik sıkıntılardan etkileniyor

Ekonomik sorunların yalnızca cüzdanları etkilediğini düşünmek büyük bir yanılgıdır.

Geçim sıkıntısı aile ilişkilerine, evliliklere, çocukların yetişmesine ve insanların psikolojik olarak kendilerini nasıl hissettiklerine kadar uzanabiliyor.

Evde sürekli para konuşuluyorsa, eşler faturalar ve borçlar nedeniyle tartışıyorsa, çocuklar ailelerinin yaşadığı sıkıntılara tanıklık ediyorsa bunun toplumsal sonuçları da olacaktır.

Bir evin huzuru yalnızca dört duvarla sağlanmaz. O evde yaşayan insanların kendilerini güvende hissetmesi gerekir.

İnsanlar ekonomik kaygılardan biraz olsun uzaklaşabilmeli, ailesiyle güzel zaman geçirebilmeli ve yarın ne olacağını düşünmeden hayatın tadını çıkarabilmelidir.

Esnaf, çiftçi ve üretici de bu mücadelenin içinde

Konuyu yalnızca tüketici açısından değerlendirmek de doğru olmaz.

Küçük esnaf artan giderlerle mücadele ediyor. Kira, elektrik, personel ve ürün maliyetleri işletmelerin yükünü artırabiliyor.

Çiftçi üretim yaparken mazot, gübre, tohum ve diğer maliyetleri hesaplıyor. Üretici emeğinin karşılığını almak istiyor. Esnaf ise hem ayakta kalmaya hem de müşterisine ulaşılabilir fiyatlarla hizmet vermeye çalışıyor.

Dolayısıyla mesele yalnızca bir kesimin sorunu değildir. Ekonomik dengeler toplumun bütün kesimlerini birbirine bağlıyor.

Üretim, istihdam, alım gücü ve fiyat istikrarı bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Peki, çözüm nerede?

Elbette ekonomik sorunların çözümü kolay değildir. Bir günde değişmesini beklemek gerçekçi olmaz. Ancak sorunları görmezden gelmek de çözüm değildir.

Üretimin desteklenmesi, istihdamın artırılması, fiyat istikrarının sağlanması, gelir dağılımındaki dengesizliklerin azaltılması ve dar gelirli vatandaşların korunması büyük önem taşıyor.

Ayrıca ekonomik kararların sonuçları değerlendirilirken vatandaşın günlük yaşamındaki etkiler de dikkate alınmalıdır.

Çünkü ekonomi yalnızca tablolarla anlatılmaz. Ekonomi, insanların evine götürdüğü ekmekte, çocuğunun eğitiminde, ödediği kirada ve ay sonunda cebinde kalan parada kendisini gösterir.

Toplum olarak neyi kaybediyoruz?

Belki de en önemli sorulardan biri budur.

İnsanlar artık daha fazla yoruluyor, daha fazla endişeleniyor ve geleceğe ilişkin daha fazla soru soruyor.

Bir zamanlar insanların hayalleri vardı. Ev almak, araba almak, çocuklarını okutmak, güzel bir hayat kurmak ve sevdikleriyle huzurlu yaşamak istiyorlardı.

Bugün ise birçok insanın en büyük hayali borçsuz bir ay geçirmek, evinin ihtiyaçlarını karşılamak ve yarına biraz daha güvenle uyanmak.

Bir toplumda umut azalırsa yalnızca ekonomik dengeler değil, sosyal ilişkiler de zarar görür.

Bu nedenle geçim meselesini yalnızca maaş, zam veya fiyat tartışması olarak görmemek gerekir. Bu mesele aynı zamanda insanın onuruyla, emeğiyle ve geleceğe duyduğu güvenle ilgilidir.

Son söz:

Benim burada sormak istediğim çok açık.

Bir insan sabah kalkıp akşama kadar çalışıyor, emeğini ortaya koyuyor ama yine de ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyorsa nerede yanlış yapıyoruz?

Bir emekli yıllarca çalıştıktan sonra huzurlu bir yaşam süremiyorsa, bir genç geleceğini kurmakta zorlanıyorsa, bir anne çocuğunun ihtiyaçlarını karşılamak için sürekli hesap yapıyorsa bu sorunları konuşmak zorundayız.

Kimse lüks bir hayat istemek zorunda değil. İnsanlar yalnızca insanca yaşamak, emeklerinin karşılığını almak ve yarınlarından korkmamak istiyor.

Unutmayalım: Bir ülkenin gerçek başarısı, yalnızca ekonomik rakamların yükselmesiyle değil, o ülkede yaşayan insanların hayatlarının ne kadar iyileştiğiyle de ölçülür.

Şimdi söz sizde:

Sizce bugün Türkiye'de geçinmek kolay mı?

Çalışanlar emeğinin karşılığını alabiliyor mu? Emekliler hak ettikleri yaşam koşullarına sahip mi? Gençler geleceğe umutla bakabiliyor mu?

Yoksa artık toplum olarak yalnızca ayakta kalmaya mı çalışıyoruz?

Celil Kaplanoğlu