Allah’tan Başkasından İstemek “Dilencilik” 🤲
Olgun ve kâmil bir mümin, Allah’tan başkasından hiçbir şey istemez. Bugün şehirlerimiz sokaklarda dilenen insanlarla dolup taşmaktadır. Ancak bu tabloya bakarken herkesi aynı kefeye koymamak gerekir; dilenciler kısım kısımdır. Bir kısmı gerçekten ihtiyaç sahibi durumdadır. Bir diğer grup ise kendisinde dilenmek bir hastalık haline geldiği için bu alışkanlığı sürdürmektedir.
Bir başkaları ise artık bedavadan kazanmaya, yorulmadan ve alın teri dökmeden dilenerek geçinmeye devam etmektedir. Öte yandan, emekli aylığı, evi hatta arabası olduğu halde yardım yapan dernekleri teker teker arayıp parasal, yiyecek veya giyecek yardımları isteyenler de vardır. Bir grup da doğrudan dolandırma yolu ile dilenmektedir. İlk gruptakiler hariç, pek çoğu gerçek bir ihtiyaçları olmadığı halde bu yolu seçmektedir. Cami önleri, hastane bahçeleri, en işlek caddeler, AVM önleri ve kırmızı ışık durakları bu manzaralarla doludur.
İslam Dini Dilenciliğe Nasıl Bakar? 📖
O halde dinimiz dilenciliğe nasıl bakmaktadır? Sokakta el açan herkese para ve yardım yapmak caiz midir?
İslam dini, çalışmayı ve üretmeyi emrettiği gibi, zorunlu bir ihtiyaç olmaksızın başka birinden bir şey istemeyi olgunluk ve kâmilliğin zıddı olarak görür. Üstelik dilenciliği kötüleyerek insanların bundan vazgeçmesini ister. Dilenciliğin mutlak haram kılınmayışının sebebi ise ancak zaruret durumunda insanın yaşamını sürdürebileceği kadar istemesini caiz görmesidir.
Bu Tabloda Bizim Sorumluluğumuz Ne? ⚖️
Bir başka kritik soru da şudur: Bu sayıda dilencinin artarak devam etmesinin sebebi nedir?
Cevap aslında çok açıktır: İnsanımızın sadaka ve iyilik yapma duygusunun sömürülerek, her önüne gelene düşünmeden yardım edilmesidir. Yani anlayacağınız, sokaklardaki bu artışın nedenlerinden biri de bizlerin bizzat kendisidir ve bu vebalin bir kısmı da omuzlarımızdadır.
Kur’an-ı Kerim’de Fatiha Suresi’nin 5. ayetinde “İyyake na’büdü ve iyyake nestain” (“Rabbimiz! Ancak sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz.”) buyrulur. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ise yalnız belirli durumlarda sadaka istemenin caiz olduğunu bildirmiştir:
-
Borç yükü: Bir şahıs veya topluluğa kefil olup borçlanan ve çalışıp çabaladığı halde bu borcunu ödeyemeyen kimse.
-
Afet ve felaket: Deprem, sel, yangın gibi bir felakette bütün malını mülkünü kaybeden kimse.
-
Ağır hastalık ve zaruret: Bir felaket veya tedavisi çok pahalı olan bir hastalık sonrasında fakir düşen ve zaruret içine giren kimse.
Fakir olduğu bilinen ve çevresi tarafından da böyle kabul edilen kimseler dışında; bir günlük yiyeceği bulunan ve çalışıp kazanabilecek güce sahip birinin dilenmesi caiz görülmemiştir (Müslim, Zekât: 109). Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.), dilenciliği meslek haline getirenlerin kıyamet günündeki ağır akıbetini hadis-i şeriflerinde açıkça uyarmıştır (Müslim, Zekât: 103, 105).
Çalışma ve Üretme Bilinci: İbretlik Bir Hadis 🪓
Dilenciliğin altında hangi sebep yatarsa yatsın, hepimizin kabul edeceği acı bir gerçek vardır: Bu durum toplumun huzurunu zedeleyen, tedavi edilmezse kapanmayan bir yara gibidir. Kimisi gerçekten çaresiz ve engelli olduğu için iş bulamamakta, kimisi ise sağlam olduğu halde kolay kazanca yönelmekte ya da madde bağımlılığı gibi sorunlar yaşamaktadır.
Rasûl-i Ekrem Efendimiz (s.a.v.), bu soruna kalıcı çözümler üreten ve üretime teşvik eden şu ibretlik hadiseyi bizlere bırakmıştır:
Enes bin Mâlik (r.a.) anlatır: Bir gün Rasûlullah’ın (s.a.v.) huzuruna Ensar’dan biri gelerek bir şey istedi. Rasûlullah ona, “Evinde bir şey var mıdır?” diye sordu. O kişi, “Evet yâ Rasûlullah, bir çulumuz var; bir kısmını altımıza seriyor, bir kısmıyla örtünüyoruz. Bir de su kabımız var, onunla su içeriz,” dedi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v.), “Öyleyse hemen kalk, çul ve su kabının her ikisini de al, bana getir,” buyurdu.
Adam eşyaları getirdi. Rasûl-i Ekrem (s.a.v.) çulla su kabını eline alıp oradakilere, “Şu iki eşyayı satın alacak kimse var mı?” diye sordu. Cemaatten biri bir dirhem teklif etti. Efendimiz (s.a.v.) teklifi artırarak iki dirheme alıcı buldu ve satış işlemini gerçekleştirdi.
Aldığı iki dirhemin birini sahibine verip, “Bununla yiyecek al ve ailene bırak; diğer dirhemle de bir balta al, bana getir,” buyurdu. Adam baltayı alıp geldiğinde Peygamber Efendimiz (s.a.v.) baltaya kendi eliyle bir sap taktı ve şöyle dedi:
Adam gitti, odun kesti, topladı ve sattı. On beş gün sonra Rasûlullah’ın (s.a.v.) huzuruna döndüğünde on beş dirhem kazanmıştı; bir kısmıyla giyecek, bir kısmıyla yiyecek almıştı. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurdu:
Gerçek Yardım Nasıl Olmalı? 🌱
Bu hadisten açıkça anlaşılan şudur: Çalışamayacak kadar mağdur veya engelli olan, bakacak kimsesi bulunmayan ve devlet desteği de alamayan kişi ancak zaruri ihtiyacını giderecek kadar isteyebilir. Borçluluk hali de bu çerçevede değerlendirilir. Bunun dışında dilenciliği bir geçim ve kazanç kapısı haline getirenler büyük bir sorumluluk üstlenmektedir.
Duhâ Suresi’nde geçen “Bir şey isteyeni geri çevirip azarlama” mealindeki ayetten murad ise ilmi bir mesele soranı veya bir şey öğrenmek isteyeni geri çevirmemektir; bunu her isteyene düşünmeden para vermek şeklinde anlamak dilenciliğin yaygınlaşmasına zemin hazırlar.
Gerçek ihtiyaç sahiplerini gözetirken, emeği ve alın terini yücelten bilinçli yardımlarla hareket etmek hem kendi sorumluluğumuzu yerine getirmemizi hem de toplumumuzun sağlığını korumamızı sağlar.
Selametle! ✨
Okuyucu Yorumları
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.