Ekonomi yönetiminde güvenin kurumsal sınavı, para politikası ile maliye politikasının birbirini bozmadan çalışabilmesidir. Bu ilişki çoğu zaman “Uyum” olarak adlandırılır ama uyum, aynı cümleyi tekrar etmek değildir. Asıl mesele, söz birliği ile rol ayrımını aynı anda başarabilmektir. Merkez bankası ile hazine aynı hedefe bakabilir; fakat aynı araçları kullanamaz, aynı dili konuşamaz. Aksi hâlde ortaya çıkan şey politika tutarlılığı değil, yetki bulanıklığıdır.

Merkez bankasının temel görevi fiyat istikrarıdır. Bu görev, teknik bir hedef olmanın ötesinde kurumsal bir taahhüt içerir. Taahhüdün değeri, kararların doğruluğundan çok inandırıcılığına bağlıdır. Alex Cukierman’ın merkez bankası bağımsızlığı üzerine yaptığı çalışmalar, enflasyonla mücadelede asıl farkı yaratanın tek tek kararlar değil; kararların siyasal baskıdan arındırılmış bir çerçevede alınması olduğunu gösterir. Bağımsızlık, bankayı siyasetten koparmak değil; bankayı günlük siyasal hedeflerin dalgalanmasından korumaktır.

Hazine ise farklı bir rol üstlenir. Borçlanma stratejisini belirler, kamu finansmanını yönetir ve maliye politikasının sürdürülebilirliğini gözetir. Bu alanın dili, para politikasının diliyle karıştırıldığında güven zedelenir. Çünkü piyasalar, kimin hangi hedef için konuştuğunu ayırt edemez hâle gelir. Para politikasının kısa vadeli fiyat istikrarına, maliye politikasının ise orta ve uzun vadeli dengeye odaklanması gerekir. Rol ayrımı, kurumlar arası mesafe değil; işlevsel netliktir.

Başarılı örneklerde bu netlik açıkça görülür. European Central Bank’in iletişim çerçevesi, fiyat istikrarı hedefinin siyasal gündemlerden bağımsız biçimde anlatılmasına dayanır. Hükümetler büyüme, istihdam ve sosyal politikalar üzerine konuşurken, merkez bankası kendi alanında tek sesli ve tutarlı bir dil kullanır. Bu ayrım, farklı hedeflerin çatışmasını değil; beklentilerin sabitlenmesini sağlar. Beklentilerin sabitlendiği yerde, para politikasının etkinliği artar.

Söz birliği kavramına anlam kazandırılmalıdır. Söz birliği, kurumların aynı şeyi söylemesi değil; birbirini boşa düşürmemesidir. Merkez bankası enflasyonla mücadele ederken, maliye politikasının genişlemeci sinyaller vermesi ya da hazine disiplin vurgusu yaparken para politikasının bu vurguyu etkisizleştirmesi güven kaybına yol açar. Piyasalar, çelişkili mesajları hızlıca fiyatlar. Bu durumda disiplin çağrıları teknik olarak doğru olsa bile inandırıcılığını yitirir.

Türkiye açısından sorun çoğu zaman teknik araç eksikliği değildir; rol sınırlarının belirsizliğidir. Para politikasının dili ile siyasal söylem iç içe geçtiğinde, merkez bankası kararları teknik gerekçelerle değil; niyet okumalarıyla değerlendirilir. Bu da beklentileri bozar. Oysa beklentilerin sabitlenmesi, enflasyonla mücadelede en az faiz kararı kadar belirleyicidir. Güven, hangi kurumun hangi konuda konuştuğunun tartışmasız olduğu yerde oluşur.

Bu nedenle merkez bankası–hazine ilişkisi bir hiyerarşi meselesi değil; kurumsal denge meselesidir. Hazine, borçlanma maliyetlerini düşürmek ister; merkez bankası fiyat istikrarını korumak ister. Bu hedefler çatışmak zorunda değildir. Yeter ki roller açık, sınırlar net ve iletişim tutarlı olsun. Aksi hâlde her iki kurum da kendi görevini yapmaya çalışırken, toplamda güven kaybı üretir.

Bu başlık, kural temelli devlet anlayışının pratik sınavıdır. Kuralların önceden ilan edildiği bir düzende, merkez bankası bağımsızlığı bir slogan değil; işleyen bir mekanizma hâline gelir. Söz birliği ile rol ayrımı birlikte sağlandığında ekonomi, kişilere değil; kurumlara yaslanır. Kurumlara yaslanan bir ekonomi ise, disiplin çağrılarına ihtiyaç duymadan gönüllü uyum üretir. Bu gönüllü uyum, serinin ilerleyen başlıklarında ele alınacak olan ücret dengesi, teşvik politikası ve sosyal diyalog mekanizmalarının da ön koşuludur.

Bugün gram altında görülen bin lirayı aşan sert geri çekilme, ekonomide güvenin ne kadar “Anlık” fiyatlandığını gösteren güncel bir örnek sundu. Para politikası ile maliye politikasının dili ayrıştığında, piyasalar bunu uzun uzun tartışmaz; doğrudan fiyatlar. Güvenin olmadığı yerde istikrar, sadece temennide kalır.